ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਸਾਧੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕ ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਰਈ ਆਗੂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਹੌਛੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਉੱਤਰ ਆਏ ਸਨ। ਅਜਿਹੀ ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਡੂੰਘਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਸੀ ਅਸਿੱਥਰਤਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕੇ ਤਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਦਲ਼ਦਲ਼ ਵਿਚ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਫੈਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਈ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੇ ਵਾਧੂ ਟੈਕਸ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਕਿ ਜੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੱਲਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ ਅਰਾਮ ਵੀ ਸਾਰੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਬਾਜ਼ੀ ਜਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪੈੜ ਕਾਇਮ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਜਸੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ-